Het is half negen ’s avonds, het was een lange dag en je bent moe. Je hebt spanning gehad, misschien een lastig gesprek, of gewoon het gevoel dat alles een beetje te veel was. En dan is daar de chocolade. Of de wijn. Of de serie die je ‘snel even’ aanzet en twee uur later nog steeds kijkt.
Dit is geen gebrek aan discipline. Dit is hoe je brein is bedraad.
Ons brein is namelijk sterk gericht op directe bevrediging, zo snel mogelijk. Als je iets doet wat je lekker of fijn vindt, maakt je brein dopamine aan. Je kent het wel, dat stofje dat je een gevoel van beloning geeft. En die beloning is onmiddellijk. De chocolade is nú lekker. Die serie ontspant je nú. Het gevoel van een sigaret kalmeert je nú.
De voordelen van gezond gedrag zijn dat allemaal niet. Wil je meer energie? Poeh, succes… dat komt pas over weken. Betere conditie? Duurt nog langer, dat merk je over maanden. Een langer en gezonder leven? Dat is voor ons te abstract en ver te weg. Je brein heeft moeite om dat te voelen als beloning.
Psychologen noemen dit ’temporal discounting’: hoe verder een beloning in de toekomst ligt, hoe minder waarde je brein eraan geeft. Helaas pindakaas, maar de pizza van vanavond wint het altijd van de broek die over drie maanden wat ruimer zit.
Maar er is nog een laag. Wanneer je je gespannen, verdrietig, verveeld of overprikkeld voelt, zoekt je brein automatisch naar iets wat dat gevoel verzacht. Dat is een zogenaamde controlestrategie; een manier om moeilijke emoties te reguleren. Eten, scrollen, drinken, kopen: allemaal manieren om het gevoel even weg te duwen.
Over die controlestrategieën hebben we het in al mijn sessies. Omdat ze werken! Helaas is dat wel tijdelijk. Het probleem is namelijk dat de onderliggende spanning of het verdriet er daarna nog steeds is. En soms zelfs groter is geworden, aangevuld met een gevoel van schuld.
Dit patroon zien bij jezelf is geen reden voor schaamte. Het is een signaal maar vooral een opening naar een andere weg. Let maar eens op: Wanneer grijp jij naar je controlestrategie? Wat voel je op dat moment? Wat heb je dan nodig?
Je hoeft dit probleem niet meteen op te lossen. Maar verandering begint met zien wat er gebeurt, zonder oordeel. Wij zijn niet zwak. Wij zijn menselijk.
